Македонски English
Главна arrow Теологија arrow Свети Наум Охридски - Канон за апостол Андреј
Свети Наум Охридски - Канон за апостол Андреј Испечати Е-пошта

Prof. d-r Ratomir Grozdanoski, proto|akon

 

BIBLISKITE SODR@INI VO KANONOT ZA

APOSTOL ANDREJ PRVOZVANI,

NAPI[AN OD SVETI NAUM OHRIDSKI

*  Универзитет - Скопје и МПЦ, Симпозиум Охрид 19-22.10.2005. Објавено во: Зборник, Меѓународниот научен цобир свети Наум Охридски - живот и дело, организиран по повод 1100 годишнината на манастирот свети Наум во Охрид, Скопје 2006, 63 - 90

 

            Za prepodobniot na{ otec sveti Naum Ohridski najmnogu podatoci nao|ame vo negovoto `itie ,1 napi{ano od nepoznat avtor 2. Ottamu znaeme i za negovata bliska povrzanost so sveti Kliment Ohridski, za {to `itiepisatelot veli deka e "brat, pridru`nik i sostradalnik na bla`eniot Kliment." 3 I dvajcata se od brojot na Sedmo~islenicite, odnosno od brojot na pettemina najbliski u~enici na solunskite bra}a - svetite Kiril i Metodij. Kako u~itelite, taka i u~enicite - svetite Kliment i Naum, po poteklo bile od Makedonija. Tie zaedno go izodele patot na misijata vo Moravija, a mo`ebi u~estvuvale i vo nekoja od prethodnite misii (kaj Hazarite i kaj Saracenite). Zaedno gi podnele i site te{kotii na podgotovkite za misijata: oformuvaweto na azbukata i pismoto, prevodite na najpotrebnite bibliski i bogoslu`beni knigi i dr., a potoa, ja istrpele i te`inata vo tekot na misijata na patot do Moravija, kako i makite i stradawata {to gi imale tamu - niz Moravija i Panonija, a osobeno onie po upokojuvaweto na nivnite sveti u~iteli, pri vra}aweto, preku Dunav, do nivnoto pristignuvawe vo rodnata Tatkovina - kraj preubavoto Ohridsko Ezero i kaj svojot narod. Vo Ohrid ovie dvajca u~enici go ovekove~ile i dooformile deloto na nivnite u~iteli -  svetite Kiril i Metodij, krunisuvaj}i ja nivnata misija me|u Slovenite so sozdavawe na Ohridskiot kni`even i prosveten centar, zna~aen za site slovenski narodi i za razvojot na nivnata vera, pismenost, kni`evnost i kultura. Toa e zaedni~ko delo na dvajcata bra}a Kliment i Naum koi{to, vo odreden period, oddelno se sebeposvetuvale i seoddano rabotele sekoj na posebna rabota, no i dvajcata, zaedno, na sevkupnoto delo na Ohridskiot univerzitet, so koj{to rakovodele.4 Nivnata dejnost e bogata i mnogustrana, pa zatoa vo @itieto na sveti Naum e zapi{ano "deka mnogu pove}e od toa napravile otcite i mnogu ~uda izvr{ile". 5 Vo toa "mnogu pove}e" slavistite i drugite nau~ni istra`uva~i i po~ituva~i na `ivotot i deloto na sveti Naum Ohridski gi otkrivaat negovite razli~ni dejnosti, osven ve}e poznatiot negov pridones kako osnovatel na mona{tvoto vo Makedonija vo X vek. Iako monahot Naum sekoga{ skromno se sokrival zad vladikata Kliment, 6 kako sosema ispravno mona{ko odnesuvawe, soobrazno so pravilata na Crkvata i so mona{kiot red; iako dominantnosta na presvetliot lik i delo na sveti Klimenta e ogromna i go zasenuva ona na sveti Nauma; iako duri i naukata napravila, kako {to napravila i Crkvata - koja{to, spored svojot hierarhiski red, go postavila prvo episkopot, pa monahot, ta, vo literaturata i pri istra`uvawata, mnogu pove}e mu se posvetila na sveti Klimenta, 7 sepak, pokrienata svetlina na sveti Nauma s# pove}e se razotkriva i se iznesuva na videlo, kako {to e zapi{ano vo Svetoto evangelie: "Nitu, pak, svetilo se pali i klava pod poklop, tuku na sve}nik i im sveti na site" 8. Toa vozdignuvawe na svetiloto na sveti Naum Ohridski prv go zapo~na bugarskiot filolog Stefan Ko`uharov, 9 koj{to, pri istra`uva~kiot prestoj, vo Zografskiot manastir na Sveta Gora, vo juli 1978 g., vo eden Minej za mesecite septemvri, oktomvri i noemvri od XIII vek, rakopis br. 88, spored katalogot na G. A. Ilinski, 10 go otkriva himnografskoto delo na sveti Naum Ohridski, vo crkovno-poetskata tvorba Kanon za apostolot Andrej Prvozvani. 11 Kanonot e vo akrostih, a po~etnite bukvi od stihirite vo devettata pesna go davaat imeto "Naum". Celosniot tekst na akrostihot, pak, proizleguva od po~etnite bukvi na site stihiri od I do IX pesna na Kanonot i so tie 32 bukvi e napi{ano: PRVOAGO HRISTOVA SL A HVALI NI[^II NAOUM = PRVIOT HRISTOV SL(aven) A(postol) GO VOSHVALUVA NI[TIJ (siroma{niot, bedniot, skromniot) NAUM.

Akrostihot, koj{to vo crkovnata poezija pretstavuva specifi~na forma na tajnopis, ni go dava imeto na avtorot na Kanonot - "Naum".

So ovaa negova crkovno-poetska tvorba sveti Naum Ohridski se vbrojuva me|u crkovnite poeti i zazema zna~ajno mesto vo sredno­vekovnata kni`evnost i literatura. Ottamu se potvrduva razmislata deka toj preveduval - u~estvuval vo prevodite, pri podgotovkata na Moravskata misija, a i potoa, prepi{uval i pi{uval knigi. Negovoto avtorstvo e povrzano pove}e so bogoslu`benite knigi vo koi, pak, ne se naglasuva poetot ili preveduva~ot, osven vpi{uvaweto na imeto preku dopu{tenata poetska forma na akrostihot, kako {to e napraveno i vo Kanonot za apostol Andrej. Osven toa {to toj samiot pi{uval, sveti Naum Ohridski i drugi pobuduval na kni`evno delo, kako {to e primerot na Konstantin Preslavski za pi{uvaweto na Pou~noto Evangelie, za {to toj, vo predgovorot, veli: "Azq oumalenn»j Konstantinq oubq`denq b»vq na se tvoimi pro{en∙i brate Naoume = Jas najmaliot Konstantin, bev ubeden na ova so tvoite barawa, brate Naume. 12

            Kanonot za apostol Andrej Prvozvani, napi{an od sveti Naum Ohridski, e pronajden vo prepis od XIII vek, a e prepi{uvan od glagolski protograf. Ovaa crkovno-poetska tvorba na sveti Naum ja potvrduva i negovata dosledna opredelenost za glagolicata i nejzinata zastapenost vo Ohridskiot kni`even centar. Stefan Ko`uharov veli deka prepisot e pi{uvan so "srpski pravopis... i vo srpska jazi~na sredina", 13 a, vsu{nost, toa e makedonski pravopis i makedonska jazi~na sredina, so jasni belezi i specifi~nosti od na{evo jazi~no podra~je, no za Bugarite s# {to ne e bugarsko e srpsko, a za Srbite, pak, nesrpskoto e bugarsko, - a i za ednite i za drugite: nema makedonsko!

            Paleografskite osobenosti na protografot od Kanonot za apostol Andrej svedo~at za negoviot proishod od mesto i period na glagolskata tradicija vo Makedonija. Ova go potvrduva i pronao|a~ot Stefan Ko`uharov, koj{to veli deka jazi~nite osobenosti na Kanonot pretstavuvaat lingvisti~ki fakt deka avtorot e sveti Naum Ohridski, koj{to e roden vo "jugozapadnata oblast", 14 a toa zna~i ohridsko-stru{kiot i prespansko-bitolskiot predel. Za jazi~nite karakteristiki na Kanonot, kako argument za negovata povrzanost so sveti Naum Ohridski i so Makedonija, zna~aen pridones, so prekrasna razrabotenost i nau~na analiza, dade i akademikot Petar Hr. Ilievski 15

            Jazikot na Kanonot e od vremeto na sveti Naum Ohridski i od mestoto na negovata dejnost, a toa svedo~i deka vo imeto "Naum", od akrostihot, e pretstaven ne drug Naum, tuku sveti Naum Ohridski. Dijalektolo{kite osobenosti go potvrduvaat toa. Takva e varijantata [^, mesto glagolskata grafema [T = Â, vo atributot "NI[^II", a toa e specifi~nost na izgovorot od makedonskoto, odnosno ohridskoto govorno podra~je, kade {to se veli: vre{~a, le{~a, sve{~a, mo{~i i sl. Toa svedo~i deka avtorot e od toj del na Makedonija i deka vo toj kraj e pi{uvan Kanonot, kade {to najgolema dejnost razvil negoviot avtor, iako se spomnuva i hipotezata 16 deka, so dijalektnite specifiki na svojot govor, crkovniot poet go napi{al ova delo vo Rim, po povod konkreten nastan. Imeno, svetite Kiril i Metodij, so u~enicite, pristignale vo Rim, vo 867 g., a tamu bile do 869 g., koga, pomladiot brat, Konstantin - Kiril se upokoli vo Gospoda, na 14 fevruari, i negovoto telo go pogrebale vo bazilikata "Sveti Kliment Rimski". Verojatno, u{te istata godina koga do{le vo Rim - vo 867 g. ili narednata 868 g.17, mo`e da se zeme kako godina na pi{uvawe na Kanonot vo Rim, bidej}i toga{, vo crkvata "Sveta Marija - Maxore", Sedmo~islenicite bile na zaedni~ka bogoslu`ba so papata Adrijan II, so novoprevedenite 18 bogoslu`beni knigi, napi{ani na noviot kni`even jazik - na staromake­donskiot slovenski jazik.19  Toga{ bile blagosloveni i knigite i jazikot, koj{to bil odobren kako ~etvrti bogoslu`ben jazik, pokraj evrejskiot, gr~kiot i latinskiot. Potoa, so osvetenite knigi, Sedmo~islenicite bogoslu`ele i vo drugite crkvi vo Rim 20: vo hramovite na prvovrhovnite Hristovi apostoli - vo katedralata na svetiot apostol Petar, vo bazilikata na sveti Pavle, kako i vo crkvata na sveti Andrej, Prvopovikaniot Hristov apostol i pokrovitel na Carigrad, od kade {to tie trgnale vo misija kaj slovenskite narodi vo Moravija i Panonija. Toa bilo dovolen povod, vozraduvanite Sedmo~islenici, da pobaraat od himnografot Naum ili, pak, toj samoinicijativno da go napi{e Kanonot za apostol Andrej, koj{to, vo svojata sodr`ina, izobiluva so blagodarstveni i pohvalni zborovi, koi se izraz na do`iveanata radost, triumfalnost, uspeh i bujni emocii. Zatoa, spored sodr`inata, ovoj e pohvalen, a ne moleben Kanon. Vo nego, za apostolot Andreja, poetot veli deka e golemo svetilo {to $ sveti na zemjava i kon Svetlinata gi upatuva site narodi; priide od Istok kako molwa, koj{to gi osvetluva site kraevi; Hristos te isprati vo narodite i site kon Nego da gi privede{; Andree, reko, napolneta so `ivotna voda; kako grom gi razbudi onie {to spieja vo neverie; gi ulovi narodite kako ribi; srodnikot na prepodobniot vrhoven Petar da go pofalime; koj{to od temninata gi razre{i site.

            Ovaa hipoteza za tolku rano pi{uvawe na Kanonot e dobro razrabotena, no ne i prifatliva za to~na. Imeno, spored jazi~nite belezi vo razvojot na formite na bukvite i mestoto na nivnoto pi{uvawe vo glagolicata, se opredeluva i vremeto koga e pi{uvan Kanonot, a toa e X vek - vremeto na zrelata vosrast na sveti Naum Ohridski. Toj, se povrzuva i so karakteristikite na drugite kni`evni formi od toa vreme, kako {to se: Mariinskoto evangelie i Sinajskiot psaltir.

            Prvo i osnovno treba da se naglasi toa deka za da se pi{uva bogoslu`benata poetska tvorba kanon (kanwvn), ~ij zbor, vo prevod, zna~i: pravilo, red, merka, 21 treba crkovniot poet da gi znae i da gi po~ituva strogite i precizni pravila za pi{uvawe na ovaa crkova poezija. Kanonot, bidej}i mnogu poslo`ena i poobemna crkovna poezija, se pojavuva podocna vo crkovnoto himno­grafsko tvore{tvo i malkumina se onie {to pi{uvale kanoni. Crkovnite poeti zapo~nuvale so pi{uvawe na pomali poetski tvorbi: tropari, kondaci, ikosi, strihiri i sl., pa doa|ale do posovr{enoto himnografsko delo - kanon, za koe se veli deka e najte{ko da se napi{e. Toa, pak, zna~i deka sveti Naum i prethodno pi{uval kratki crkovno-poetski tvorbi: tropari, kondaci, ikosi, sedalni, svetilni i drugi stihiri ili polesni bogoslu`bi, pa podocna, kako ve}e iskusen i dobrooformen poet, mo`el da pi{uva i poslo`eni i pote{ki tvorbi, kako {to se kanonite. Zna~i, sveti Naum Ohridski kako kanonopisec se pojavil podocna, sigurno, otkako prethodno prevel golem broj od crkovnite bogoslu`bi i pi{uval drugi, pomali tvorbi, pred da dojde do himnografskoto veli~ie na kanonopisec. Osven toa, himnografot koj{to pi{uval kanon trebalo da bide dobro podgotven, no  i poetski da bide inspiriran od bibliskite sodr`ini, bidej}i praviloto precizno veli deka pesnite od kanonot se pozvrzani so tekstovi od Svetoto pismo (Biblijata). 22 Tokmu poradi taa strogost i sovr{enost vo pravilata i vo redot proizleglo i imeto "kanon". Ottamu, }e re~eme deka samo osobeno darovitite crkovni poeti i dobrite poznava~i na bibliskite sodr`ini, mo`ele da pi{uvaat kanoni. Takva Bo`ja darba i sposobnost, a i bibliska podgotvenost imale i svetite Kliment i Naum, od ~ii race imame napi{ani prekrasni kanoni. Zatoa, tie pi{uvale kanoni, koi, me|u crkovnite himnografski tvorbi, se poetski najispeanite, bibliski najinspiriranite i najsovr{enite spored redot i praviloto. Vo sveti Klimenta i vo sveti Nauma gi imalo: i izobilstvoto na Bo`jiot dar, i bibliskoto bogatstvo, i bogoslu`beniot mona{ki red, i kanonskata disciplina, i visokata obrazovanost - zdobiena, i so zbor i so primer, od nivnite u~iteli svetite Kiril i Metodij, kako i dobroto poznavawe na jazikot i pismoto, a, pokraj s#, i inspiracijata od prekrasniot ambient kraj Ohridskoto Ezero. Seto toa, vo niv, bilo bogato plodorodno i tie go preto~ile vo tvorbite na crkovnata himnografija.

            Stefan Ko`uharov ni ja otvori vratata kon novootkrienoto kni`evno tvore{tvo - kon himnografijata na sveti Naum Ohridski. Akademikot Petar Ilievski gi razjasni lingvisti~kite, poetsko-stilskite i drugite jazi~ni karakteristiki na Svetinaumoviot Kanon na apostolot Andrej. Akademikot Vere{~agin gi razotkriva proishodite na himnografskite tvorbi, a Svetlina Nikolova za~uduva so nejzinata seoddajna posvetenost vo ovaa oblast, kako {to voshituva neumornoto delo na himnovqubeniot Georgi Popov. Site tie od razli~ni aspekti go razgledaa i razrabotija himnografskoto tvore{tvo na sveti Naum Ohridski, videno niz, so sigurnost posvedo~eniot od nego napi{an, Kanon za apostol Andrej Prvozvani, no, spored Bo`jata promisla, mene mi go ostavija bibliskiot aspekt. Takva bila voljata na svetitelot i Bo`joto providenie - eden Makedonec, bogoslov i bogoslu`itel, da napravi bibliska analiza vrz sodr`inata na Kanonot.

            Treba da naglasime deka i imeto i li~nosta komu {to sveti Naum Ohridski mu go posvetil Kanonot e biblisko ime - bibliska li~nost. Toj mu napi{al Kanon na prvopovikaniot apostol Andrej, eden od 12-te Hristovi apostoli i brat na apostolot Simon Petar.

            Negovoto ime, vo sodr`inata na Kanonot, sveti Naum go zapi{al 30 pati, verojatno so odredena simbolika, vo razli~ni izrazni i epitetni formi: "Svetiot apostol Andreja"; 23 "Andree, sveti apostole - sveti apostole Andree"; 24 "Andree, apostole - apostole Andree"; 25 "Andree" 26 "Apostol/ot"; 27 "Apostole"; 28 "Sveti Apostole"; 29 "Slavni apostole"; 30 "Sveti mudri apostole"; 31 "Prvopovikan"; 32 "Prepodobniot i vrhoven Petrov srodnik"; 33 "Svetitele"; 34 "Sveti" 35

Vo hvalitnite stihiri, pak, go spomnuva ~etiripati:

"Andree"; 36 "Andreja"; 37 "Sveti" 38 i "Sledbeni~e Hristov" 39.

Isto taka i izrazot "apostol" 40  e novozaveten bibliski zbor koj{to proizleguva od sodr`inata na Svetoto pismo, kade {to e upotreben okolu ~etiriesetpati.41

Temata za "Svetlinata - svetlinata" e tema na prvata pesna od Kanonot. Praviloto na kanonite, pak, sor`inata na prvataa pesna ja povrzuva so bibliskiot tekst za preminuvaweto niz Crvenoto More.42

Zborovite: "Kon svetlinata Negova site da gi upati{" 43 gi povtoruva i na krajot od slednata (vtorata) stihira: "Zemnite da gi upati{ kon Svetlinata", a vo tretata, vo ednina, veli: "Go povika... kon Sebe - Svetlinata". Vakvata poetska izrazenost vo prvata pesna od Kanonot se odnesuva: na Boga i na Bo`jata svetlina, na Gospoda Isusa Hrista - Svetlinata, na evangelskata svetlina i na svetlinata na verata i vernicite.

Ova poetsko izrazuvawe e so bibliski re~nik iska`ano i e povrzano so bibliskite tekstovi vo koi, za Boga i Bo`jata svetlina, se veli: "Bog e Svetlina"; 44 "I svetlinata `ivee so Nego"; 45 "Otecot na svetlinata"; 46 "Koj e edinstven besmrten i `ivee vo nepristapna svetlina". 47 Zatoa, i psalmo­pea~ot veli: "Ti si se oblekol vo svetlina"; 48 "Poka`i ni ja svetlinata na liceto Tvoe, Gospodi!"; 49 "Gospod e moja svetlina i moe spasenie"; 50 "Vo Tvojata svetlina }e gledame svetlina." 51 "Dojdete, }e odime vo Gospodovata svetlina", 52 veli prorokot Isaija i dodava: "Gospod }e ti bide ve~na svetlina." 53

A za Gospod Isus Hristos - Svetlina, zapi{ani se bibliskite zborovi od Spasitelot Koj{to rekol: "Jas sum Svetlina na svetot, koj vrvi po Mene, nema da odi vo temnina, a }e ima svetlina vo `ivotot;" 54 "Jas kako svetlina dojdov vo svetot, taka {to nikoj, koj veruva vo Mene, da ne ostane vo temnina;" 55 "Postoe{e vistinska Svetlina, Koja go osvetlu­va sekoj ~ovek, {to doa|a vo svetov."56

Za Evangelieto kako svetlina e citirano i "re~enoto preku prorokot Isaija, koj veli: 'Narodot, {to sede{e vo mrak, vide golema svetlina, i na onie {to sedea vo mesto na senka smrtna, im izgrea svetlina'." 57 "]e te postavam za zavet na narodot, svetlina za nezna­bo{cite", veli prorokot. 58 "On }e me izvede na svetlina." 59 I sveti Simeon Bogoprimec, za Bogomladenecot, rekol: "Svetlina za prosveta na neznabo{cite." 60 Svetiot apostol Pavle, pak, vo govorot pred carot Agripa, veli: "Im svedo~am na mali i na golemi, zboruvaj}i samo za ona, {to bea go zboruvale Prorocite i Mojsej, deka }e stane: deka Hristos... na narodite i na neznabo{cite }e im propoveda svetlina." 61 A svetiot apostol Jovan Bogoslov veli: "Znaeme isto taka deka Sinot Bo`ji dojde i ni dade svetlina." 62

Za evangelskata svetlina bibliskite sodr`ini velat: "Tvoeto sl

ovo e... svetlina za patekata moja."63 "Nim bogot od ovoj svet im gi zas­lepil umovite nivni, za da ne gi osvetli svetlinata na Blagovestieto."64

Za svetlinata na verata i vernicite, vo Biblijata, se veli: "Vie ste svetlinata na svetot." 65 "Taka treba da sveti pred lu|eto i va{ata svetlina." 66 "No vie ste rod izbran, carsko sve{tenstvo, svet narod, lu|e pridobieni, za da gi vozvestite sovr{enstvata na Onoj, Koj ve povikal od temnina vo Svojata ~udna svetlina." 67 "A, ako, pak, vo svetlina odime, kako {to e On samiot vo svetlina, toa zna~i deka nie eden so drug op{time." 68 "Oti temninata odminuva, a vistinskata svetlina ve}e sveti." 69 "No}ta pomina... da gi otflime, pak, site dela na mrakot i da se oble~eme vo oru`jeto na svetlinata." 70 "Vie nekoga{ bevte temnina, a sega ste svetlina vo Gospoda... `iveete kako deca na svetlinata!", veli apostolot Pavle, 71 i dodava: "Bidej}i site vie ste sinovi na svetlinata i sinovi na denot: nie ne sme sinovi na no}ta, nitu na temninata."72 "Koj veli deka e vo svetlina, a go mrazi bratot svoj, toj e s# u{te vo temnina. Koj go saka brata si, toj e vo svetlinata." 73

Sveti Naum go upotrebuva bibliskiot termin "Sozdatel": "Soz­datelot", "milosrdniot Sozdatel na site", "Sozdatelu". 74 Terminot Sozdatel e bibliski izraz za Boga. Taka e nare~en Bog vo Stariot i vo Noviot zavet. U{te vo po~etokot od Boblijata e zapi{ano: "Bog gi sozdade neboto i zemjata... I sozdade Bog..." 75 "I gi zavr{i Bog do sedmiot den delata Svoi, {to gi napravi; i si otpo~ina vo sedmiot den od site dela Svoi {to gi sozdade."76 "I re~e Ezdra: 'Ti, Gospodi, Koj si eden, Ti go sozdade neboto, nebesata na nebesata i seta nivna vojska, zemjata i s# {to e vo niv...'"77 "Onoj, Koj `ivee vo veki vekov, i Koj go sozdal neboto i s# {to e vo nego, zemjata i s# {to e vo nea, i moreto i s# {to e vo nego." 78

Evangelistot Marko, pak, veli: "...Od po~etokot na svetov, {to go sozdade Bog." 79 A svetiot Jovan Bogoslov go zapo~nuva Evangelieto so bespo~etnosta na Slovoto i na Boga, i dodava: "S# stana preku Nego i bez Nego ni{to ne stana, {to stana." 80 "Oti sekoe tvorenie Bo`jo e dobro", veli apostolot Pavle.81 Bog mu rekol na prorokot: "Jas sum Gospod, va{iot Svetec, Sozdatelot..." 82 I vo psalmite se veli: "Nebesata ja objavuvaat slavata na Boga, a za delata na racete Negovi izvestuva svodot nebeski." 83 "Dojdete, da Mu se poklonime i da padneme ni~kum, da zapla~eme pred liceto na Gospoda, na{iot Tvorec." 84 A prorokot veli: "Go zaborava{ Gospoda, svojot Tvorec." 85 "Vo onoj den }e go svrti ~ovekot pogledot svoj kon svojot Sozdatel." 86

Vospevaj}i ja "Svetlinata" sveti Naum celosno ja ispolzuval evangelskata fraza "Koja im sveti na site" 87, kako {to e zapi{ano i vo Evangelieto spored Matej: "I im sveti na site." 88

Vospoevaj}i ja, Presveta Bogorodica ja nerekuva so bibliskiot izraz "Devica - Deva" 89, kako {to e zapi{ano vo Svetoto pismo: "I ete, Devica }e za~ne vo utrobata svoja i }e rodi Sin..." 90

* * *

Sodr`inata od tretata pesna na Kanonot e povrzana so pohvalnata pesna na Ana, zapi{ana vo bibliskata Prva kniga carstva.91  Vo nea, sveti Naum Ohridski, poetski, vospevaj}i go apostolot Andreja, po dvapati gi upotrebil bibliskite imiwa: "Hristos" 92 i "Svetiot Duh/Duhot" 93. Za niv vo Svetoto pismo se govori mnogupati i tie se ~isto bibliski zborovi. 94

Frazata: "Hristos... te isprati me|u narodite"; "povikuvaj}i gi  narodite" 95 e biblisko izrazuvawe za novozavetnoto ispra}awe na apostolite na propoved, kako {to e zapi{ano vo Evangelieto: "Tie dvanaeset du{i gi isprati Isus." 96 "Ete, Jas ve pra}am kako ovci me|u volci." 97 "Isus isprati dvajca u~enici." 98 "I Jas ve pra}am." 99 "Odete po siot svet i propovedajte go Evangelieto na sekoe sozdanie." 100 A, apostolot Pavle veli: "Hristos me prati." 101

Poetot sveti Naum, kako dobar znalec na Biblijata i strog po~ituva~ na crkovniot red i na praviloto za kanonite, precizno postapil i za zavr{nicata za stihirite od tretata pesna na kanonot, koga go zemal bibliskiot stih od Pofalnata pesna na Ana: "Nikoj ne e taka svet kako Gospod;... na{iot Bog." 102 Razumno, {tedej}i gi prostorot i sredstvoto za pi{uvawe, ovoj refren e zapi{an samo so prvite dva zbora: nyst] st’a... Se razbira, ova svedo~i deka taa bibliska sodr`ina i avtorot, i monasite, a i psaltite ja znaele napamet.

Vo sedalniot od tretata pesna sveti Naum gi spomnuva dvajcata bra}a "Petar i Andreja", kako {to se spomnuvaat vo Noviot zavet: "Simon, nare~en Petar, i Andrej, bratot negov" 103; "Petar, i brat mu Andreja"104; "Vo ku}ata na Simona i Andreja" 105; "Andrej, bratot na Simona Petra" 106 "...Od gradot na Andreja i Petra." 107

Isto taka, i vo kondakot, so poetski izraz, sveti Naum gi spomnuva bra}ata, velej}i: "Prepodobniot i vrhoven Petrov srodnik."

Vo sedalniot, pak, go upotrebuva bibliskiot stih od Evangelieto spored Jovan i veli: "Go poka`a Jovan - Jagneto Bo`jo", a evangelski e zapi{ano: "Go vide Jovan Isusa kako doa|a pri nego i re~e: 'Eve Go Jagneto Bo`jo...'" 108  Ovde poetot spomnuva u{te edno biblisko ime, a toa e Jovan Hristoviot Prete~a i Krstitel, posledniot starozaveten prorok - mostot me|u Stariot i Noviot zavet. 109

* * *

^etvrtata pesna e bibliski povrzana so sodr`inata od Knigata na prorokot Avakum­ i prorokovata molitva, polna so radosna nade` - za peewe. 110

U{te vo prvata stihira poetot, pridr`uvaj}i se do praviloto za bibliskata inspiracija, dosledno go polzuva izrazot "reka", bibliski zabele`an kaj prorokot Avakum, 111 kako i zborovite: "Site zemji gi slu{aa svetite glasovi" i "Gospodi, so Tvojata slava se ispolni celata zemja" 112, a kaj prorokot vo Biblijata e zapi{ano: "Gospodi, ~uv vest od Tebe... i slavata Negova ja ispolni zemjata." 113

Terminite: "celata zemja", vo celata zemja", "site kraevi", "site zemni kraevi", "zemjata" gi ima i vo stihirite od V pesna, a vo VII pesna, prvata stihira, e re~eno: "site kraevi na zemjata" i vo svetilniot: "celata zemja". Ovie poetski formi sveti Naum Ohridski gi upotrebil od bi­bliskite sodr`ini: "Da bide propovedano imeto Moe po celata zemja";  114 "Nema drug kako {to sum Jas na celata zemja"; 115 "I celata zemja }e se ispolni so slavata Gospodova"; 116  "Pej Mu na Gospoda, cela zemjo"; 117 "Treperi pred Nego, cela zemjo... da tor`estvuva zemjata"; 118  "Gospodi, Gospodi na{, kolku e ~udesno imeto Tvoe po celata zemja!"; 119 "Car e nad celata zemja"; 120 "I po celata zemja neka bide Tvojata slava"; 121 "Po celata {irina na Tvojata zemja, Emanuile!"; 122 "Glasot im se raznese po celata zemja, i zborovite nivni - do krai{tata na vselenata"; 123 "Gospodar... nad celata zemja"; 124 "Gospod gi rasturi ottamu po celata zemja"; 125 "I nastapi glad po site zemji." 126

Sveti Naum Ohridski gi spomnuva prorocite, kako avtori na odre­deni bibliski sodr`ini i vo tretata stihira od IV pesna veli: "Tvoeto sveto pri{estvie... prorocite go predrekoa." Ova e voop{teno ka`uvawe za site bibliski tekstovi, koi{to zboruvaat za doa|aweto na Spasitelot na svetot i za apostolstvoto na apostolite, a mnogubrojni se takvite sodr`ini vo Stariot zavet. Hristo­voto doa|awe go nagovestuvale site proroci i praotci. Mesijanskata ideja provejuva vo Stariot zavet od Protoevangelieto 127 do posledniot starozaveten prorok - Hristoviot Prete~a - Jovan Krstitel.

Vo bogorodi~niot od IV pesna poetot veli: "Za Tebe izvika prorokot i be{e re~eno: - Za{to, ete, Sinot tvoj, kako so strela, preku apostolot, go prostrela  zloverieto."

Za Bo`jite "streli" vo Svetoto pismo se zapi{ani zborovite na prorokot Mojsej, koj{to veli: "Bog, so strelite Svoi, }e go porazi neprijatelot" 128; "]e nafrlam protiv niv zla i }e gi vperam protiv niv strelite Moi." 129 I na drugi mesta vo Biblijata e zapi{ano: "Zagrme Gospod od nebesata... prati streli Svoi i gi rasprsna." 130 A i prorokot Avakum, od ~ija kniga e inspirativno povrzana ~etvrtata pesna na kanonot, veli: "Ti go izvadi lakot Svoj spored kletveniot zavet, daden na kolenata." 131 Zna~i, za ovaa tema govorele prorocite: Mojsej, David i Avakum, pa zatoa sveti Naum ja naglasil svrskata me|u svoeto poetsko sro~uvawe i bibliskoto proro~ko pretka`uvawe.

* * *

Od Knigata na prorokot Isaija 132 bibliski inspirativno e proizlezena petata pesna na Kanonot.

Zborovite: "Prijde od Istok kako molwa" 133 se isti so evan­gelskite zborovi: "Kako molwa {to izleguva od Istok" 134; "N# poseti Istok od visinite." 135

Bukvalno bibliski se i zborovite: "Carot na mirot", kako {to gi zapi{al prorokot Isaija: "Knez na mirot", 136 a ovde gi upotrebil poetot sveti Naum Ohridski 137. Apostolot Pavle, pak, go spomnuva Melhisedek - praslikata Hristova - "car na mirot." 138

* * *

[estata pesna od Kanonot bibliski e povrzana so Knigata na prorokot Jona. 139

Jasna bibliska sodr`ina se zborovite: "Pokajte se, za{to se pribli`i vremeto na spasenieto na site." 140 Niv gi izgovoril svetiot prorok i Hristov Prete~a Jovan Krstitelot, a potoa i Spasitelot, velej}i: "Pokajte se, za{to se pribli`i carstvoto nebesno!" 141

Poetot inspirativno veli: "kako pri ribolov, da gi ulovi site narodi", 142 zatoa {to svetiot apostol Andrej be{e ribar i Gospod Isus Hristos go povika od ribolovstvo, zaedno so brata mu Simona, nare~en Petar. "I odej}i pokraj Galilejskoto More, gi vide dvajcata bra}a, Simona nare~en Petar, i brata mu Andreja, kako frlaat mre`a vo moreto, bidej}i bea ribari." 143

Pokraj Andrej i Petar, Hristos i Svetiot Duh/Duhot, David i Jovan, Deva/Devica, poetot spomnuva u{te dve bibliski imiwa - toa se praroditelite Adam i Eva, vo poetski izraz: "Adamovata i Evinata pradedovska kletva", 144 mislej}i na prvorodniot grev, kako {to veli svetiot apostol Pavle: "Hristos n# iskupi od kletvata." 145  

Vo bogorodi~niot tropar od {estata pesna, sveti Naum Ohridski za Majkata Bo`ja poetski veli: "Device bezma`na", pravej}i spoj me|u tekstovite od evangelijata spored Matej i Luka: "I, ete, Devica }e za~ne vo utrobata svoja i }e rodi Sin..." 146"A Marija mu re~e na angelot: 'Kako }e bide toa, koga jas ne znam za ma`?'" 147

Sveti Naum Ohridski go posvedo~il svoeto lingvisti~ko bogatstvo so toa {to, vo kondakot, toj pravi etimolo{ka analiza na zborot i so onomasti~ki priod go razjasnuva imeto na apostolot i negovoto zna~ewe. Toj poetski veli: "istoimeniot so ma`estvenost", bidej}i imeto Andrej doa|a od gr~kata osnova na zborot   janhvr,  jandrov~, {to zna~i "ma`". Sveti Naum, kako dobar poznava~ na gr~kiot i na staromakedonskiot slovenski jazik, mo`el mudro i vo poetska tvorba da go razotkrie zna~eweto na imeto Andrej.

Kondakot i ikosot poetot gi zavr{uva so silno i koncizno, poetski iska`ana misla za evangelskiot nastan od povikuvaweto na apostolite i veli: "Dojdete, Go najdovme Posakuvaniot!" Ovde vidno e poetskoto izrazuvawe i mo}ta na poezijata so koja mo`e najkratko da se prestavi narativnoto, koe{to opfa}a desetina stihovi od Evangelieto spored Jovan, vo koe, me|u drugoto, se veli: "...Andrej, bratot na Simona Petra. Toj prv go najde brata si Simona i mu re~e: 'Go najdovme Mesija, koe zna~i: Hristos!' ...Filip go najde Natanaila i mu re~e: 'Go najdovme Isusa...!' 'Dojdi i vidi'!" 148

Vo ikosot se spomnuva "David" - poznatoto biblisko ime, koe se sretnuva okolu 500 pati niz celata sodr`ina od Svetoto pismo. 149 Najkonkreten, bukvalno bibliski, tekst polzuva i poso~uva na krajot od ikosot, velej}i: "go navel delot od psalmotPej Mu na Gospoda, cela Zemjo!"

Sosema e ista sodr`inata i vo psalmot: "Pej Mu na Gospoda, cela zemjo!" 150 A, osven vo ovoj psalm od Psaltirot, doslovno istite zborovi se zapi{ani i vo druga bibliska kniga, a toa e Prvata kniga Letopisi (Paralipomenon). 151

* * *

Sodr`inata od sedmata pesna ima ma~eni~ki duh i karakter, bidej}i e povrzana so ma~eni~kite stradawa na trite vavilonski mom~iwa, za koi e zapi{ano vo bibliskata Kniga na prorokot Daniil. 152

Vo stihirite od ovaa pesna se opi{uva ma~eni{tvoto i smrtta na svetiot apostol Andrej, no crkovniot poet, pridr`uvaj}i se kon bibliskata vrska na sodr`inata od pesnata, stihirite gi zavr{uva so molitveniot refren na trite mom~iwa vo pe~kata, koga "trojcata, kako od edna usta, po~nale da peat, da blagoslovat i da Go proslavuvaat Boga: 'Blagosloven si... Bo`e na tatkovcite na{i...'" 153 Sveti Naum toa go postavil kako zavr{nica na stihirite i na bogorodi~niot tropar od sedmata pesna, peej}i: "Blagosloven e Bog na tatkovcite na{i."

* * *

Osmata pesna sodr`inski se povrzuva so tekst od Evangelieto spored Luka 154 vo koj{to se sodr`i pofalnata blagodarstvena pesna i molitva na Presveta Bogorodica, po blagovestieto od arhangelot Gavriil, koga nejzinata du{a Go veli~a Gospoda. Ovaa pesna $ e posvetena nejze - na Bogomajkata.

Vo sodr`inata od ovaa bogorodi~na pesna, sveti Naum Ohridski ispolzuval nekoi bibliski sodr`ini, kako {to se refrenot na krajot od site stihiri i bogorodi~niot tropar od osmata pesna: "Na Gospoda pejte Mu dela i prevoznesuvajte Go vo site vekovi." Ova e bibliski tekst od psalmite: "Pejte Mu na Gospoda... (i) Prevoznesuvajte Go Gospoda..." 155

* * *

Devettata pesna od kanonot e vo bibliska vrska so tekst od Evangelieto spored Luka i so proro~kite zborovi na duhoispolnetiot Zaharija. 156

Za centralna tema vo devettata pesna ja opfa}a ma~eni~kata smrt na apostolot Andrej, koj{to ovozemniot `ivot go zavr{il na krst, kako Gospod Isus Hristos, samo na razli~en na~in raspnat - vo forma na kirili~nata bukva "H" i, poradi toa, takviot krst, vo stavrologijata, e poznat pod imeto "Andreev krst." Sveti Naum poetski toa go izrazil vaka: "Na krst tebe da te vrzat" "Jas ne se pla{am od krstot, no }e mu se poklonam nemu... Spasi me, ~esni krste...".157 Gospod Isus Hristos rekol: "I koj ne go zeme krstot svoj i ne odi po Mene, ne e dostoen za Mene" 158; "Ako nekoj saka da vrvi po Mene, neka se odre~e od sebe, da go zeme krstot svoj i da odi po Mene" 159; "Dojdi i vrvi po Mene, koga }e go zeme{ krstot." 160 Apostol Pavle, pak, veli: "A mene da ne mi dade Gospod da se falam so ne{to drugo, osven so krstot na na{iot Gospod Isus Hristos..." 161

Vospevaj}i ja ma~eni~kata bla`ena smrt na apostolot, svetiot poet Naum, veli: "Se vseli vo nebesnite `iveali{ta", 162 a vo bibliskite zborovi na svetiot apostol Pavle e re~eno: "Imame od Boga dom, ku}a nerakotvorna, ve~no `iveali{te na nebesata."163 "A na{eto `iveali{te e na nebesata, od kade {to Go o~ekuvame i Spasitelot, na{iot Gospod Isus Hristos." 164

Od napravenava analiza i otkrienite bibliski sodr`ini vo Kanonot vidliva e sogledbata deka sveti Naum Ohridski upotrebil golem procent na bibliski tekstovi, ostanuvaj}i dosledno ispolnitelen kon praviloto na povrzanosta na pesnite od Kanonot so bibliskite tekstovi. Kako {to mi re~e eden kolega, otkako go vide izobilstvoto na bibliski sodr`ini vo Kanonot, deka e otkrieno s# ona {to sveti Naum go prepi{al od Biblijata ili inspirativno - poetski go prepeal. Na ova bi se nadovrzale i zborovite deka poinaku i ne mo`el da pee crkovniot poet, koj{to bil celosno vgraden vrz Svetoto pismo i vo `ivotot i vo delata. Osven toa i ne smeel da napravi otstapki od bibliskite sodr`ini, bidejki taka baral kanonot - praviloto. No, ostava vpe~atok i zaslu`uva naglaska toa {to sveti Naum Ohridski nekolkupati vo Kanonot poso~uva od kade se zemeni bibliskite sodr`ini, a toa svedo~i za negoviot nau~en priod i metod na rabotewe, koj{to bil praktikuvan vo Ohridskiot univerzitet. Imeno, vo bogorodi~niot od IV pesna toj veli: <Za tebe izvika prorokot i be{e re~eno:", a vo ikosot veli: <Be{e go navel delot od psalmot", i vo IV pesna, III stihira veli: <Prorocite go predrekoa."

Verojatno, mnogudarovitiot himnograf Naum, ne ostanal samo so edna edinstvena crkovno-poetska tvorba, tuku nam, i na generaciite po nas, ni ostanuva da gi pronajdeme i da gi prou~ime i drugite negovi himnografski dela, ako nekoi pred nas, ne daj Bo`e, ne gi uni{tile, samo zatoa {to bile pi{uvani na staromakedonskiot slovenski jazik. Veruvam i se nadevam deka sveti Naum Ohridski }e im pomogne na trudoqubivite nau~nici da gi otkrijat negovite duhovno-poetski bogatstva.

Vo zaklu~okot }e re~eme:

1. Sveti Naum Ohridski, pred s# i nad s#, bil monah, bogooddaden kalu|er, koj{to go ispolnil Bo`jiot zakon seopfatno sumiran vo dvete najgolemi zapovedi: "Vozqubi Go Gospoda svojot Bog... Vozqubi go svojot bli`en". 165

2. Sveti Naum bil misioner, bidej}i u~estvuval vo Moravskata misija, a mo`ebi i vo drugi.

3. Toj e filolog i dobar poznava~ na gr~kiot i na staro­makedonskiot slovenski jazik, za {to ni svedo~at negovite lingvisti~ki bogatstva.

4. Preveduva~ na bogoslu`beni knigi pri podgotovkata za Morav­skata misija, a i potoa - za potrebite na Ohridskiot prosveten i kni`even centar.

5. Kni`evnik - himnograf­ - crkoven poet, koj{to e avtor na  Kanon za apostolot Andrej, kako i na drugi negovi poetski tvorbi, nam zasega nepoznati, no koi }e se otkrivaat vo bogoslu`benata literatura. 166

6. U~itel i rektor, bidej}i toj, po sveti Klimenta, sedum godini rakovodel so Ohridskiot kni`evno-prosveten centar.

7. Prosvetitel vo site formi na prosve{tenie na narodot: so verata, so Svetoto evangelie, so kr{tenieto, so bogoslu`enieto, so moralniot `ivot, so dobrite dela, so slovata i so bukvite - so kni`evnosta i so obrazovanieto.

8. Oraganizator na mona{tvoto vo Makedonija i rakovoditel so mona{kata lavra na bregot od Ohridskoto Ezero.       

9. Crkvograditel - i vo duhovna i vo materijalna smisla, bidej}i toj, pokraj toa {to gradel hram vo sekoja du{a, go izgradil i manastir­skoto svetili{te, a go posvetil na Soborot na svetite arhangeli, zaradi simbolikata i vrskata so angelite:

a. Na mona{kiot angelski ~in.

b. Na Soborot na mona{tvoto vo Makedonija, {to go zapo~nal i rakovodel toj, kako i

v. Na bezbrojnosta na angelite i nivnata besmrtnost - so bezbroj­nosta i besmrtnosta na mona{tvoto.



[1] Poznati ni se ~etiri `itija za sveti Naum Ohridski: dve se napip{ani na gr~ki jazik, a dve na staromakedonski slovenski jazik. Prvoto i najstaro Svetinaumovo `itie go otkril i publikuval Jordan Ivanov. J. Ivanaov, Bqlgarski starini iz Makedonix, II izd., Sofix 1931, 305-313.

[2] Vrz `itijata i za `ivotot i deloto na sveti Naum Ohridski pi{uvale: Iv. Duj=ev, Iz starata bqlgarska kni/nina, t. I, Sofix 1943, 60-62; Iv. Duj=ev, Prostranno grqcko /itie i slu/ba na Naum Ohridski, V Konstantin-Kiril Filosof, |bileen sbornik po slu=aj 1100-godi[ninata ot smqrtta mu, Sofix 1969, 261-270; D. Kri[to, I. Tot, Dannye k filologi=eskomu i istori=eskomu izu=eni\ /itix Nauma, Palaeobulgarica br. 4, Sofix 1978, 58-64; Georgi Popov, Sledi ot razprostranenieto na Naumovix Kanon za sv. apostol Andrej, Starobqlgarska literatura, kn. 28-29, BAN, Sofix 1994, 10-22; Georgi Popov, Kanonqt za sv. Apostol Andrej ot Naum Ohridski v Hludovix prazni=en minej 166, PYTI DOSTOITQ Sbornik v pamet na Stefan Ko/uharov, BAN, Sofix 2003, 15-24; Cvetan Grozdanov, Manastir Sveti Naum, Skopje 2004; Cvetan Grozdanov, Sv. Kliment i sv. Naum vo umetnosta na Makedonija i na Ohridskata arhiepiskopija, Svetite Kliment i Naum Ohridski i pridonesot na Ohridskiot duhoven centar za slovenskata prosveta i kultura - prilozi od nau~en sobir odr`an na 13-15 septemvri 1993, MANU, Skopje 1995, 31-46; Bla`e Koneski, Ohridskata kni`ovna {kola, Kliment Ohridski -  studii, Skopje 1986, 9-23; Petar Hr. Ilievski, Svetila nezaodni - slovenskite prvou~iteli i nivnite u~enici (studii), Skopje 1999, 280-356; Petar Hr. Ilievski, Avtorskiot potpis "Ni{~ii Naoum" vo Kanonot za sveti apostol Andrej, 1100 godini od hirotoniziraweto na sveti Kliment vo episkop i doa|aweto na sveti Naum vo Ohrid - Zbornik na trudovi, Ohrid 1995, 131-142; Petar Hr. Ilievski, Svv. Kliment i Naum Ohridski (prosvetitelstvo so udvoeni sili), Svetite Kliment i Naum Ohridski i pridonesot na Ohridskiot duhoven centar za slovenskata prosveta i kultura - prilozi od nau~en sobir odr`an na 13-15 septemvri 1993, MANU, Skopje 1995, 17-20; Vera Stoj~evska-Anti}, Sveti Naum Ohridski, Skopje 1997; Mihajlo Georgievski, Makedonski svetci, Skopje 1997; Dobrila Milovska i Jovan Takovski, Makedonski `itija IX - XVIII vek, Skopje 1996;  \or|i Pop-Atanasov, Sveti Kliment i sveti Naum Ohridski - osnovopolo`nici na makedonskoto pravoslavno bogoslu`enie, 1100 godini od hirotoniziraweto na sveti Kliment vo episkop i doa|aweto na sveti Naum vo Ohrid - Zbornik na trudovi, Ohrid 1995, 23-26; \or|i Pop-Atanasov, Fragment od poetskata tvorba na Naum Ohridski vo Bratkoviot minej, "Razgledi" god. XXIX, br. 5-6, maj-juni, Skopje 1987, 576-579 i br. 7, Skopje 1987, 709; Tanas Vra`inovski, Bibliskoto vlijanie vrz sozdavaweto na predanijata i legendite za svetite Kliment i Naum Ohridski, 1100 godini od hirotoniziraweto na sveti Kliment vo episkop i doa|aweto na sveti Naum vo Ohrid - Zbornik na trudovi, Ohrid 1995, 49-53; Ratomir Grozdanoski, Evangelieto - osnova na `ivotot i dejnosta na sveti Kliment i sveti Naum, 1100 godini od hirotoniziraweto na sveti Kliment vo episkop i doa|aweto na sveti Naum vo Ohrid - Zbornik na trudovi, Ohrid 1995, 77-86; Petar Miqkovi} - Pepek, Novi soznanija od analizata na grobovite na sveti Kiril Solunski, sveti Kliment Ohridski i sveti Naum Ohridski, 1100 godini od hirotoniziraweto na sveti Kliment vo episkop i doa|aweto na sveti Naum vo Ohrid - Zbornik na trudovi, Ohrid 1995, 167-172; Tome Sazdov, Narodnite predanija za Kliment i Naum Ohridski, Kliment Ohridski -  studii, Skopje 1986, 144-155; Branko Panov, Ohrid vo epohata na Kliment i Naum, Kliment Ohridski -  studii, Skopje 1986, 183-203; Stojan Ristovski, ^udata na sveti Naum, Ohrid 2005.

[3] @itie na sveti Naum Ohridski (Dobrila Milovska i Jovan Takovski, Makedonski `itija IX - XVIII vek, Skopje 1996, 91).

[4] Bla`e Koneski, Ohridska kni`evna {kola, Kliment Ohridski - studii, Skopje 1986, 16-20.

[5] @itie na sveti Naum Ohridski.

[6] Vo Pravoslavnata Crkva s# e Hristocentri~no: i vo teologijata, i vo bibliskata sodr`ina, i vo svetoote~kata misla, i vo evharistiskiot `ivot, i vo svetotainstvenoto i duhovnoto `iveewe na Crkvata, a ottamu i episkopocentri~no, vo duhot i likot na episkopot kako arhipastir - dosleden na obrazot na Prvopastirot Gospod Isus Hristos i na vistinskiot i "Dobriot pastir" (Jovan 10, 1-30), a ne poinaku i po sekoja cena.

[7] Iv. Duj=ev, Prostranno grqcko /itie i slu/ba na Naum Ohridski, cit. delo 261.

[8] Matej 5, 15; Marko 4, 21 i Luka 8, 16.

[9] Stefan Ko/uharov, Pesennoto tvor=estvo na starobqlgarskix kni/ovnik Naum Ohridski, Literaturna istorix, BAN - Institut za liteartura, kn. 12, Sofix 1984, 3-19.

[10] G. A. Ilwinskij, Rukopisi Zografskago monastyrx na Aθone - Izvestix russkago arheologi=eskago instituta v Konstantinopole. T. 13. 1908, 253-276.        

[11] Na krajot od tromese~niot Minej (za septemvri, oktomvri i noemvri) na 30 noemvri e postavena Slu`bata za apostolot Andrej i vedna{ po nea, kako vtor kanon, se nao|a Kanonot za apostol Andrej, od sveti Naum   Ohridski: Kanon vtor, glas ~etvrti = KAi                               . V*.GLAs     . D .

Osven  vo Zograf 88, celiot ili delumno za~uvani prepisi od Kanonot ima vo:

1. Bratkov minej, XIII-XIV vek (NBS 647). Za ova vidi: \or|i Pop-Atanasov, Fragment od poetskata tvorba na Naum Ohridski vo Bratkoviot minej, "Razgledi" god. XXIX, br. 5-6, maj-juni, Skopje 1987, 576-579 i br. 7, Skopje 1987, 709. ZABELE[KA: Vo br. 5-6 e pogre{no otpe~aten drug tekst, a vo br. 7 e vistinskiot tekst.

2. Minej NBKM 163 (XV vek). Vidi: Georgi Popov, Sledi ot razprostranenieto na Naumovix Kanon za sv. apostol Andrej, Starobqlgarska literatura, kn. 28-29, BAN, Sofix 1994, 10-22;

3. Prazni~en minej, Hlud 166 (XIV vek). Vidi: Georgi Popov, Kanonqt za sv. Apostol Andrej ot Naum Ohridski v Hludovix prazni=en minej 166, PQTI DOSTOITQ Sbornik v pamet na Stefan Ko/uharov, BAN, Sofix 2003, 15-24.

[12] Stefan Ko/uharov, cit. delo, 4.

[13] Stefan Ko/uharov, cit delo, 5.

[14] Stefan Ko/uharov, cit delo, 13.

[15] Petar Hr. Ilievski, Svetila nezaodni - slovenskite prvou~iteli i nivnite u~enici (studii), Skopje 1999, 309-322.

[16] Stefan Ko/uharov, cit delo, 19.

[17] Stefan Ko/uharov, cit delo, 19.

[18] Na staromakedonski slovenski jazik bile prevedeni: Evangelieto, Psaltirot i drugi delovi od Biblijata, kako i najpotrebnite bogoslu`beni knigi.

[19] Vo @itieto na sveti Naum Ohridski e zapi{ano: "Tamu, bla`eniot papa Adrijan, po Bo`jo otkrovenie,... po svr{etokot na Liturgijata, im gi poka`a na site knigite {to bea prevedeni od gr~ki na bugarski (~itaj: slovenski) jazik, bidej}i samite knigi se otvoraa i se poka`uvaa. I re~e Papata: Blagosloven e na{iot Bog. Ovie knigi se vistinska blagougodna `rtva, prinesena na Boga. Zatoa gi rakopolo`i i Klimenta i Nauma, so drugi sve{tenici i |akoni, za da se ispolni seto pravilo: ve~erna i utrena, na slovensko pismo, vo golemiot hram na svetiot apostol Petar i Pavle. Taka i stana. Site zaedno otslu`ija, isto taka, i Liturgija i za s# Go proslavija Boga, Koj poka`a takvi ~udesa." Dobrila Milovska i Jovan Takovski, Makedonski `itija IX - XVIII vek, Skopje 1996, 87-88.

[20] Vo Prostranoto `itie na Konstantin - Kiril ni se dadeni slednive podatoci za nivnite bogoslu`enija vo Rim: "Otkako gi primi slovenskite knigi, Papata gi osveti i gi polo`i vo crkvata "Sveta Marija", koja se imenuva Fatni (Jasli) i otslu`ija nad niv sveta Liturgija. Potoa Papata im naredi na dvajca episkopi, Formoza i Gauderih, da gi posvetat (rakopolo`at) slovenskite u~enici. Otkako gi posvetija, vedna{ otslu`ija Liturgija na slovenski jazik, vo crkvata na sveti apostol Petar. I na drugiot den slu`ea vo crkvata na sveta Petronila, a na tretiot den - vo crkvata na sveti Andrej, a ottamu, pak, vo crkvata na golemiot vselenski u~itel apostol Pavle." Prostrano `itie na Konstantin - Kiril, glava 17; Kliment Ohridski, sqbrani sq=inenix, t. 3, Sofix 1973, 140; Dobrila Milovska i Jovan Takovski, Makedonski `itija IX - XVIII vek, Skopje 1996, 65.

[21] Proto|akon R. Grozdanoski, Biblijata vo delata na Sveti Kliment Ohridski, Skopje 2001, 269-273; Ђorђe Trifunoviћ, Azbu~nik srpskih sredwovekovnih kwi`evnih pojmova, Beograd 1990, 115; \or|i Pop-Atanasov, Re~nik na starata makedonska literatura, Skopje 1989, 119; Lazar Mirkoviћ, protoprezviter, Pravoslavna Liturgika ili nauka o bogoslu`ewu pravoslavne isto~ne crkve, prvi op{ti deo, Beograd 1982, 227.

[22] Prvata pesna - 2. Moj. 15-ta glava; vtotrata 5. Moj. 32 glava; tretata - 1. Car. 2, 1-10; ~etvrtata - Avak. 3, 1-13; pettata - Isa. 26, 9-19; {estata - Jona 2, 8-10; sedmata - Dan. 3, 26-58; osmata - Luka 1, 46-55; devettata - Luka 1, 68-79.

[23] I pesna, III stihira.

[24] V pesna, II stihira; VII pesna, III stihira.

[25] III pesna, III stihira; IV pesna, I stihira; VI pesna, III stihira.

[26] Sedalen po tretata pesna; svetilen.

[27] I pesna, bogorodi~en; III pesna, I stihira; V pesna, bogorodi~en; VIII pesna, bogorodi~en; IX pesna, bogorodi~en.

[28] IV pesna, III stihira; V pesna, I stihira; VII pesna, I stihira; VII pesna, bogorodi~en.

[29] III pesna, bogorodi~en; VI pesna, I i II stihira; VII pesna,II stihira.

[30] IV pesna, III stihira.

[31] VIII pesna, III stihira.

[32] I pesna, I stihira.

[33] Kondak.

[34] VIII pesna, I stihira.

[35] IX pesna, I, II i III stihira.

[36] IV stihira od hvalitnite.

[37] V stihira od hvalitnite.

[38] I i III stihira od hvalitnite.

[39] II stihira od hvalitnite.

[40] Etimolo{koto poteklo na zborot  japovstolo~ e od gr~kiot jazik i vo prevod na makedonski zna~i "pratenik". Ovoj zbor kaj nas se odoma}inil nepreveden i se upotrebuva vo negovata izvorna forma, kako i nekoi drugi bibliski i bogoslovski izrazi: Biblija, Evangelie, Hristos, angel, ikona, Liturgija itn.

[41] Eve nekolku od tie bibliski spomnuvawa za apostolite: Matej 10, 2; Marko 6, 30; Luka 6, 13; 9, 10; 11, 49; 22, 14; 24, 10; Dela 1, 26; 4, 35; Rim. 1, 1; 1. Kor. 9, 1; 2. Kor. 1, 1; Efes. 4, 11; Otkr. 18, 20.

[42] 2. Moj. 15 glava.

[43] I pesna, I stihira.

[44] 1. Jov. 1, 5.

[45] Dan. 2, 22.

[46] Jak 1, 17.

[47] 1. Tim. 6, 16.

[48] Psal. 103, 2.

[49] Psal. 4, 7, sporedi: 4. Moj. 6, 25; Psal. 79, 3; 118, 135.

[50] Psal. 26, 1.

[51] Psal. 35, 9, sporedi: Psal. 42, 3.

[52] Isa. 2, 5.

[53] Isa. 60, 19-20.

[54] Jovan 8, 12.

[55] Jovan 12, 46, sporedi: Jovan 12, 35-36.

[56] Jovan 1, 9.

[57] Matej 4, 16; Luka 1, 79; Isa. 9, 2.

[58] Isa. 42, 6; Dela 13, 47.

[59] Mih. 7, 9.

[60] Luka 2, 32.

[61] Dela 26, 22-23.

[62] 1. Jov. 5, 20.

[63] Psal. 118, 105.

[64]  2. Kor. 4, 4.

[65] Matej 5, 14.

[66] Matej 5, 16.

[67] 1. Petr. 2, 9.

[68] 1. Jov. 1, 7.

[69] 1. Jov. 2, 8.

[70] Rim. 13, 12.

[71] Efes. 5, 8.

[72] 1. Sol. 5, 5.

[73] 1. Jov. 2, 9-10.

[74] I pesna, II stihira; VIII pesna, II stihira; bogorodi~en i svetilen.

[75] 1. Moj. 1, 1 i 6.

[76]  1. Moj. 2, 2.

[77] Neem. 9, 6.

[78] Otkr. 10, 6.

[79] Marko 13, 19.

[80] Jovan 1, 1-3.

[81] 1. Tim. 4, 4.

[82] Isa. 43, 15.

[83] Psal. 18, 1.

[84] Psal. 94, 6.

[85] Isa. 51, 13.

[86] Isa. 17, 7.

[87] I pesna, krajot od bogorodi~niot tropar.

[88] Matej 5, 15.

[89] Vo bogorodi~niot tropar od I, III, V, VI, VII, VIII i IX pesna.

[90] Matej 1, 23; Isa. 7, 14; R. Grozdanoski, Biblijata vo delata na sveti Kliment Ohridski, 285, 289, 293, 305, 306, 318, 323, 329, 339, 349, 382, 385.

[91]  1. Car. 2, 1-10.

[92] III pesna, I stihira i bogorodi~en.

[93] III pesna, II i III stihira.

[94] Bibliski mesta za Hristos: Matej 1, 16; 2, 4; 16, 16, 20; 22, 42; 23, 8; 24, 5, 23; 12, 31; 26, 63, 68; 27, 17; Marko 8, 29; 12, 35; 14, 61; 15, 32 i u{te okolu 300 pati vo Noviot zavet, i za Svetiot Duh/Duhot: Matej 1, 18; 3, 16; 4, 1; Marko 1, 10; 13, 11; Luka 1, 35; 2, 25; 3, 22; 4, 1; 12, 12; Jovan 1, 33; 3, 6; 7, 39; 14, 26; 15, 26; 16, 13; Dela 1, 8, 1, 16; 2, 4; 5, 32; 8, 18; 10, 44-45; 19, 2; 20, 22-28; 21, 11; 28, 25; 1. Jov. 4, 13; 5, 6-7; Rim. 8, 16; 1. Kor. 12, 3; Efes. 1, 13; 3, 5; 4, 30; 5, 18; 2. Sol. 2, 13; 1. Tim. 4, 1; Evr. 3, 7; 9, 8, 14; 10, 15; Otkr. 2, 7.

[95] III pesna, I i III stihira i bogorodi~en.

[96] Matej 10, 5; Marko 3, 14; 6, 7; Luka 10, 1.

[97] Matej 10, 16; Luka 10, 3.

[98] Matej 21, 1; Marko 11, 1.

[99] Jovan 20, 21.

[100] Marko 16, 15; Matej 28, 19.

[101] 1. Kor. 1, 17.

[102] 1. Car. 2, 2.

[103] Matej 10, 2.

[104] Luka 6, 14.

[105] Marko 1, 29.

[106] Jovan 1, 40.

[107] Jovan 1, 44.

[108] Jovan 1, 29.

[109] Imeto na sveti Jovan Krstitel se spomenuva vo site evangelija i vo drugite novozavetni bibliski knigi: Jovan 1, 6, 15, 19; Matej 3, 11; Marko 1, 4; Luka 3, 3, 8; Jovan 1, 26, 28-29; 1, 32, 35; 3, 23-27; Dela 1, 5; 13, 24; 19, 3-4; Matej 11, 2-18; Luka 7, 16-35; Matej 11, 11-13; Luka 16, 16; Matej 14, 1-12; Marko 6, 14-30; Luka 9, 7-9; Matej 16, 14; Luka 9, 19; Matej 21, 25, 32; Marko 11, 30; Luka 20, 4; 7, 28-29; Dela 11, 16; Marko 1, 7-9; Marko 1, 14; Luka 3, 15-16; Jovan 1, 30-33; Dela 19, 4.

[110] Avak. 3, 1-13.

[111] Avak. 3, 8-9.

[112] IV pesna, II i III stihira.

[113] Avak. 3, 2-3.

[114] 2. Moj. 9, 16.

[115] 2. Moj. 9, 14.

[116] 4. Moj. 14, 21.

[117] 1. Let. 16, 23; Psal. 95, 1.

[118] 1, Let. 16, 30-31.

[119] Psal. 8, 1.

[120] Psal. 46, 2.

[121] Psal. 56, 6; 99, 1.

[122] Isa. 8, 8.

[123] Rim. 10, 18; Psal. 18, 4.

[124] 1. Moj. 1, 26.

[125] 1. Moj. 11, 8-9.

[126]  1. Moj. 41, 54, 56.

[127] 1. Moj. 3, 15.

[128] 4. Moj. 24, 8.

[129] 5. Moj. 32, 23.

[130] 2. Car. 22, 14-15; Psal. 17, 13-14; 7, 13.

[131] Avak. 3, 8.

[132] Isa. 26, 9-19.

[133] V pesna, I stihira.

[134] Matej 24, 27.

[135] Luka 1, 78.

[136] Isa. 9, 6.

[137] V pesna, II stihira.

[138] Evr. 7, 2; 1. Moj. 14, 18.

[139] Jona 2, 8-10.

[140] I pesna, VI stihira.

[141] Matej 3, 2; 4, 17; sporedi: Marko 1, 15; Dela 2, 38; 3, 19; 17, 30.

[142] VI pesna, II stihira.

[143] Matej 4, 18; Marko 1, 16; Luka 5, 2.

[144] VI pesna, bogorodi~en.

[145] Gal. 3, 13.

[146] Matej 1, 23; Isa. 7, 14.

[147] Luka 1, 34.

[148] Jovan 1, 37-46.

[149] Rut 4, 22; 1. Car. 16, 13-23; Jovan 7, 42; Rim. 1, 3; Otkr. 5, 5; Matej 22, 42; 21, 9; 12, 23; 9, 27; 15, 22; 20, 30-31; Marko 10, 47; Luka 18, 38-39.

[150] Psal. 95, 1.

[151] 1. Let. 16, 23.

[152] Dan. 3, 26-58.

[153] Dan. 3, 51-52 i 26.

[154] Luka 1, 46-55.

[155] Psal. 97, 5 i 98, 5.

[156] Luka 1, 68-79.

[157] IX pesna, I i II stihira.

[158] Matej 10, 38.

[159] Matej 16, 24; Marko 8, 34; Luka 9, 23.

[160] Marko 10, 21.

[161] Gal. 6, 14.

[162] IX pesna, III stihira.

[163] 1. Kor. 5, 1-2; sporedi: Efes. 2, 22.

[164] Filip. 3, 20.

[165] Matej 22, 37-40.

[166] Stefan Ko`uharov na sveti Naum Ohridski mu go pripi{uva i Kanonot za prenesuvawe na mo{tite na Jovan Zlatoust, zatoa {to i toj e napi{an vo akrostih, a i vo dvata akrostiha so isto fonetsko zna~ewe se zborovite: MO[^II od ovoj Kanon i NI[^II od Kanonot za svetiot apostol Andrej - PRVOAGO HRISTOVA SL A HVALI NI[^II NAOUM i ZLATOUSTAGO PRÜNESENNÔ MO[^II POÖ. Kanonot za prenesuvawe na mo{tite na Jovan Zlatoust se nao|a vo rakopisot br. 522 na Narodnata biblioteka vo Sofija, vo Prazni~niot minej (Skopski), od XIII vek.

Za Svetinaumovo himnografsko delo se smeta i Kanonot za arhangel Mihail, poradi sli~nosta so Kanonot za sveti apostol Andrej i poradi toa {to Svetinaumoviot manastir bil posveten na svetiot arhangel Mihail i Soborot na svetite angeli.

Kanonot za arhangel Mihail go spomnuvaat: \or|i Pop-Atanasov, Sveti Kliment i sveti Naum Ohridski - osnovopolo`nici na makedonskoto pravoslavno bogoslu`enie, 1100 godini od hirotoniziraweto na sveti Kliment vo episkop i doa|aweto na sveti Naum vo Ohrid - Zbornik na trudovi, Ohrid 1995, 23-26; Rumxna Zlatanova, +etvqrti leten kolokvium po starobqlgaristika, Starobqlgaristika. X, br. 1, Sofix 1986, 100.

 

 

 

 

 

 

 

KAi                               . V*.GLAs     . D . Py  s    .  A  Jrmo  s      ¤ Pora`en ÕŸgÅŸat

207b

P        Pr}vy ¯esi vsyh}. pr}vd ozanna tµ stvarÝ˙ÕŸt} svytilaŒ wŒ zeml i svytiti velµ Œ. wŒmra~enn»˙µ˙˙ l}stnŸ |Ÿ diŸÝŸvole|Ÿ. i k} svytÍŸ ÕŸ go vsy h          nastavjt       ¤

R        Rabot»˙ hotµ i˙z˙baviti. vsyh} s}dytµl} pridµ na zeml|. v}z»va&µte s’te wt   l}sti zµml}n»Œ&µ vesele tebe. zµml}ni&µŸ k} svytÍ nastavitj¤

V        Vidµ vld ko l}sti| wŒmra~en}n»Œ &µz»ki zove{i k} seby svytÍ s’tµ     a ps    la An}dry&µ vµlµ &µŸmÍ vµl}gls   sno. tµbµ vsym} propovydatii¤

O        B˙: O tµbµ r~ µniÝ d’vo mati vsa ispl}ni{e se is} ~ryva bo tvo&µgo svyt} iz}{}l} &µst} svyta a p s     la Ývi vsyh} svytµÃa¤

Py  s    .  G  . Ô r  s    m: Ìvr}d         `µn::

A        Ap s la tµ s’tµ hs  }  narµ~ . poslati v} &µz»ki i vsµ k nµmÍŸ priŸvµsti vyro| v}piŸ|Ãy. nyst} s’ta¤

G        Gorµ t» s’tµ d’hom} st’»Ÿim}. pali{i wŒlµdyv{µ˙&µŸ zµmlµ. l}sti|Œ gryhovnŸo|Ÿ vyro˙|Ÿ v}pi|õ. ns

O        Osvytova t»Œ vsµlenÍ˙|˙ s’tµ. d’hom} ws’tovavan}n» Andry| ap s le. zovµ &µz»ki v}pi t      ny  s                   ¤

H        B ˙: HµrÍvimÍŸ ÍŸpod                 bi sµ v}piÝŸ{µ st’µ ap s       le. sicy ro`d    µn}nÍŸ wt     d’v» HÍ s        &µz»ki priziva&µ v}pi|õ ny  s                     s’ta¤

Syd.. Gla s                       .  G . Pod:://

          Tod`e wt~ny to`de mtrnÝŸ. i vs} blgodti dh’ovna Pµtra zvav} taino Andry| pryhvalnµ tomÍ v}zvysti g’a Js’a. &µgo`e pokazati NwŒa i  agnca b`’iÝ togo moli nin’Ý v} pamet  t» sp’sti vyro| hvalµÃih} tµ¤-

Py  s    . D. Ôrmo  s    :: Ìsl»{al} &µst} prrok  ¤-

R       Ryka napl}nµn}na vod» `ivot}n»Ÿ&µŸ vsµlµnu| napoi s’tµ apsli Andry| razÍŸmom} nµvyr}niŸ&µŸ &µŸz»ki tvoim} ÍŸ~eni&µŸm}¤ -

S       Sl»{a{µ vsµ stran»Œ ˙ st*»Õ glasi tvoih} ap s l} g”i tvo&µŸ&µŸ slav» ispl}ni sµ zµmla vsa¤

T       Tvo&µ slavno&µ ap s p ro rki prybl”`µnµ pririÃÍõ v} vsµ zµmlµ. s”tomq pri{}stvi&µm}. tvo&µgo hvaleniÝ ispl}ni sµ vsa zµmlÝ.

O       B ˙. O teby pryst’aÝ i pryslavnaÝ v}z}pi p ro  rk} rµ~µna b»{µ. sµ bo sn’} tvoi Ýko strylo|. ap”lm} prostryli zlovyri&µŸ.

Py  s    . E . V}siÝi m∙  g’i:

V        V} vsÍŸ zµmlÍŸ iz»dµ gla   s     tvoi ap    s     l  µ. Ýko grom} ÍŸbÍŸd `a&µ spµÃµ&µŸ nµvyri&µm} priõ iz} v}stok} ÝŸko ml}n»i prosvytova&µŸ vsµ kon}cµ¤-

A       An}dry| st*µ slµ prov}zvannµ Hs’om} privodni~µ ap  s   l m}. vsym} bo v}pi&µŸ i rµ~µ:: sµ v} istinÍ Ím} b`”i i b}” `µ vsyh} sp’sitµl} n{’}.     H}s       cr’} mir}n»Œ˙i ¤-

S                 Sl»Œ˙{a{µ vsi konci zµm}lni tvo&Œµ˙ s’toŒ&µ˙ propovydani&µŒ ap  s                     l. 208b  i ÍŒŒboÝ{µ sµ strahi gr}mµÃago tiŸ glasa.// v} vyrÍŸ Hvs Í vsyh} srdca

rastµÃa¤-

L       B ˙. L|bovi|Ÿ pryst’aÝ bc’µ dv”o ro`d ennago is tµbµ sn’a ra`deg} sµ aŒplm} popali bµz}b`i&µŸ vsµ. b’govyri&µm} zµml} nasyݤ

Py  s    . À. V} pÍ~iny::

A       Ada vsµ do{µd}{µ&µ &µz»ki apslµ s’tµ v}skrys»i vµl}gslsno propovydani&µm} v}z}pi pokaitµ sµ pribli`i bo sµ vrymµ vsyhq sp’sµni|¤

H       Hodµ Is’} po mor|Ÿ `itµiskomÍŸ ÍŸslavlÝ˙&µŸt} tµ ÍŸloviti hotµ tobo|Ÿ vsµ &µŸz»˙kiŸ st’µ ap’lµ mÍdrµ Ýko r»bitvom}. slovom} ÍŸst} tvoi˙h‹}¤-

V        V} pÍŸ~iny bµz}b’`iÝŸ pogrµz}{µ vsµ stran»Ÿ ap”lµ. &µŸz»ki mÍdrµ ÝŸko rib»Ÿ ÍŸlovl} privly~µ k} HÍŸ. &µŸ`µ vidyv} v}zvµsµli sµ H}s . glavÍŸ tvo| vyn}~a s’tµ i slavni Andry|Ÿ apslµ.

A       B ˙. AdamlÍ i Ô‹ÅŸ`inÍŸ kletvÍ. v} ~ryvy svo&µm} dvice pogrÍŸz» prydydÍ ro`d}{i s’na bez}mÍ`naÝŸ Ha” ba” Õgo`    ml  i bez} prystan»i wŒ  nas   ved~a|Ãix te vsegda mt’r} b`’i|¤

Kod. Glas  . V*.Pod V} mlitvah} neÍ‹::

          MÍ‹`stvÍ teznoimenit}. b”goglS snaÝ cr’kov} prpdbnago vr}hovnago petrova s}rodnika. pohvalim} Ýko pry`de sego, ni’nÝ i n S’a  v}z»vaÕt} wŒbrytohom} pridyte `elan}nagow¤

ikos  ¤::

         


 
 
 
 
 
 
 
 
 

 КАНОН ВТОРИ, глас IV

 

Песна I

Ирмос: Поразен Египет...

            

П         Прв си од сите: првоповикан те нарече за да ги просвет(л)иш како големо светило на земјата оние што се помрачени со ѓаволска лага; и кон светлината Негова сите да ги упатиш.

Р          Ропството од кое, сакајќи да ги избави сите, Создателот дојде на земјава. Свети, тебе на радост те повика од земните лаги, за земните да ги упатиш кон Светлината.

В         Владико, штом ги виде помрачените народи од лага, го повика светиот апостол Андреја кон Себе - Светлината, велејќи му велегласно Тебе на сите да Те проповеда.

            Богородичен:

О         Она што беше речно за тебе, Дево Мајко, сè се исполни, зашто од твојата утроба излезе Светлината, Која го објави апостолот на Светлината, Која им свети на сите.

 

Песна III

Ирмос: Тврдина...

 

А         Апостол те нарече Христос, свети; за да те испрати меѓу народите и кон Него да ги приведеш сите, коишто со вера извикуваат: Никој не е така свет (како Господ; нашиот Бог).[1]

Г          Горејќи со Светиот Дух, ти, свети, ја стоплуваш земјата, оладена со гревовната лага, со вера извикувајќи: Никој не е така свет (како Господ; нашиот Бог).

О         Осветен со Духот, ти ја освети вселената, свети Андрее апостоле, повикувајќи ги народите да извикуваат: Никој не е така свет (како Господ; нашиот Бог).

Богородичен:

Х         Херувимски се уподоби, свети апостоле, којшто воспеваше; како и на Христа, родениот од Дева, повикувајќи ги народите, коишто извикуваат: Никој не е така свет (како Господ; нашиот Бог).

Седален, глас III, подобен:

Од ист татко и од иста мајка и сиот со духовна благодат, го повика  Петра тајно, Андрее, префални, да го известиш за Господа Исуса; Него Кого што Го покажа Јован - Јагнето Божјо; Него сега моли Го да ги спаси оние што со вера те восхвалуваат во твојот спомен.

 

 

 

 

ПЕСНА IV

Ирмос: Услишал пророкот...

 

Р          Реко, наполнета со животна вода, свети апостоле Андрее, ја напои вселената со разумот и неверните народи со твоето учење.

С         Сите земји ги слушаа светите гласови од Твоите апостоли, Господи, со Твојата слава се исполни целата земја.

Т         Твоето свето пришествие, славни апостоле, преблажени, пророците го предрекоа во сите земји; со твојата похвала се исполни целата земја.

Богородичен:

О         О, Пресвета и преславна, за тебе извика пророкот и беше речено: - Зашто, ете, Синот твој, како со стрела, преку апостолот, го прострела зловерието.

 

ПЕСНА V

Засветли ми, Господи,...

 

В         Во целата земја отиде твојот глас, апостоле, како гром ги разбуди оние што спијеа во неверие; пријде од Исток како молња, којашто ги осветлува сите краеви.

А         Андрее свети, апостоле, првоповикан од Христа, пред­водниче на апостолите, зашто извика кон сите и рече: Навистина, еве Го Умот Божји и Бог, нашиот Спасител на сите, Христос, Царот на мирот.

С         Светото твое проповедање, апостоле, го слушаа сите земни краеви и се исплашија од страшниот твој глас што грмеше, од којшто срцата на сите растат во верата Христова.

Богородичен:

Л         Л(љ)убовта со која беше разгорена кон Синот роден од тебе, Пресвета Богородице Дево, преку апостолот го изгоре сето безбожие (и) со благоверие ја посеа земјата.

 

ПЕСНА VI

Во бездната...

 

А         Апостоле свети, Оној што со проповед ги воскресена сите народи што беа во адот, велегласно извика: Покајте се, зашто се приближи времето за спасе­ние на сите.

Х         (Христос) Исус, одејќи по морето на животот, те улови тебе, мудри свети апостоле, сакајќи преку тебе, како при риболов, да ги улови сите народи со словото на твојата уста.

В         Во бездната на безбожието потонаа сите земни. Апос­толе мудри, како риби, откако ги улови народите, ги привлече кон Христа. Кога го виде тоа, Христос се развесели и твојата глава ја овенча, славни и свети, апостоле Андрее!

Богородичен:

А         Адамовата и Евината прадедовска клетва, во својата утроба ја потопи, Девице безмажна, откако Го роди Синот Христа Бога. Него моли Го безпрестајно за нас, коишто те величаме постојано, Мајко Божја!

 

Кондак, глас II. Подобен: Во молитвите на...

Богогласна цркво, да го пофалиме истоимениот со мажественост, преподобниот и врховен Петров сродник. Како што порано него, така сега и нас н# повикува: Дојдете, Го најдовме Посакуваниот!

Икос:

Како што Давид од висините го подигна грешникот, така, пак, и мене ме уподоби да ги осознаам Божјите повелби; всушност, кон вера да ги учиме повторно и со многу солзи да го исповедаме денес неговото бого­гласие. Иако ќе ги услиши срцата наши, нема да се ожесточи на нас, како некогаш што го раздразни Израил, кога беше го навел* делот од псалмот‚ Пеј Му на Господа, цела Земјо! Дојдете, Го најдовме Посаку­ваниот!‘

 

 

ПЕСНА VII

Ирмос: На златното теле...

 

Л         Л(љ)убовта Христова, со која, откако беше сврзан, свети, сите краеви на земјата ги помина, а кога дојде до патријаршискиот град, ти, апостоле, велегласно воспеваше, прославувајќи Го Спасителот.

И         И ти каде што со твоите свети нозе одеше, свети апостоле, го изобличуваше безбожниот Египт, зловерен цар, кога го нарече безумен, велејќи: ‚Зошто (не) викаш со мене: Благословен е Бог!”

Н         Немудриот цар заповеда да те врзат, свети апостоле Андрее, тебе, којшто од темнина ги ослободи сите, иако во темница**, пак, самиот си темничел***. Ти, пак, извикуваше: ‚Благословен е Бог на татковците наши.‘

Богородичен:

И         Идејќи на суд врзан, ти, апостоле, се уподоби на Христа - родениот од Дева Богородица; непрестајно пееше: Нема да се поклонам на созданието, рече, а на Христа - Царот ќе Му пеам: Благословен е Бог на татковците наши.‘

 

 

ПЕСНА VIII

Ирмос: Во пламенот од огинот  пред...

 

Ш        Штетномисленоста на твојот непријател - измачувач, ја изобличи, стоејќи пред судот. Бога, пак, Го проповедаше, светителе, воспевајќи: ‚На Господа пе(јте Му дела и превознесувајте Го во сите векови).

Ч         (Чуј) мачителу, зошто напразно се измачуваш, кога велиш не верувам во Бога - Создателот на сè, Кому јас Му воспевам: На Господа (пејте Му дела и превознесете Го во сите векови).

И         Имајќи голема смелост пред Христа, ти, свети, мудри апостоле, го победи Египтиевото зловерие, велејќи: Непрестајно на Господа да Му пеете, единствениот, многумилосрден и превознесувајте Го Него (во сите векови).

Богородичен:

И         Избавени бевме преку тебе, Дево, од прадедовското понижување, бидејќи твојот Син, како со стрели, го застрела зловерието, со апостолот. Со благодатта на единствениот Христос Бог, милосрдниот Создател на сите (, превознесувајте Го во сите векови).

 

 

ПЕСНА IX

Ирмос: Покажа  сила...

 

Н         На крст тебе да те врзат, свети, заповеда зловерниот Египт, откако беше задавен (опфатен) со бес, се трудеше во злото и направи лошо. Ти, висејќи на него, ги повика верниците да ги направат кон Христа патиштата мирни.

А         А, јас не се плашам од крстот, но ќе му се поклонам нему, ти пред сите воспеваше, свети: Спаси ме, чесни крсте, и дај ме на Учителот! Со тебе да го победам непријателот и преку тебе, сите верници, да најдеме спасение.

У         Уподобувајќи се на смртта на Учителот, ти, свети, овде, веќе се всели во небесните живеалишта. Станувајќи ангел; со нив сега, непрестајно, моли Му се на Бога на сите, за нашите души.

Богородичен:

М        Мајко Пречиста, Пресвета Девице, Ти како вистинско избавување на сите, не престанувај да Го молиш за нас Бога, Кого што Го роди; да н# спаси сите од напаст, за да Те величаме срдечно во спомен на апостолот.

Светилен:

Андрее, возљубени од Христа Бога, погледни горе и види каде, пак, те вика Владиката и Господ; зашто, со капките на Твојата крв ја просвети целата земја. Создателу, спаси ги сите што Ти пеат.

 

Стихири, глас IV

 

Подобен: Им даде знаци...

 

Свети, Христос те повикува, велејќи ти, од морето на животот, да ги уловиш сите потопени во лагата ѓаволева, и на трпезата, пак, небесна, славните риби на Отецот да Му ги принесеш и, гледајќи ги пред (него) се радуваш, светителе. Исус (е) милосрден и Спасител на нашите души.

Откако целата вселена ја прелета, свети апостоле Христов, како крилат орел премина во Ахаја, сакајќи помрачените со ѓаволска лага да ги направиш Христови пилиња. Откако ја победи Агијатовата лага, Му пееш на Христа Бога, Спасителот на нашите души.

Свети, откако се уподоби на страданијата на Учителот, ти се возвесели кога го виде крстот; кон него, воспевајќи, го рече ова: Пресвети Христе (Крсте), спаси ме, како и мојот Учител. Каде што сега се вселуваш, безпрестајно моли Го за нас милосрдниот Исуса, Спасителот на душите.

 

 

глас I

Андрее, радувајќи се, играј, бидејќи го најде блескавиот светилник на славата, вистинското Сонце - Христос светодателот: Него, пак, имајќи Го во верата, си Го проповедал на Кифа, за да Му бидете Нему ученици, како и браќа.

 

Стихира, глас VIII

Да го прославиме Андреја, проповедникот на верата и чувар на зборовите, затоа што луѓето од длабочината ги изведе; наместо перо, крстот во рацете го носеше, и со силата на Светиот Дух расејаните по земјата ги изведе од заблудата на ѓаволот. Нив ги приведе кон Бога како пријатен дар. Верни, секогаш да го фалиме него, заедно со соборот на Христовите ученици, за да Го моли Христа, да биде милостив кон нас во судниот ден.



[1] Tekstot vo zagradata go nema vo originalot, no ovde go dooformuvame bibliskiot stih i poetskiot refren. Himnografot, verojatno, {tedel hartija i mastilo, a bibliskiot stih, voobi~aeno, se znael napamet.

Vo Kanonot i na drugi mesta nedovr{enite tekstovi se dooformeni na vakov na~in - staveni vo zagrada.

* poso~il

** zatvor

*** si bil zatvoren

 

 

 

 

 

Проф. д-р Ратомир Грозданоски, протоѓакон

          

БИБЛИСКИТЕ СОДРЖИНИ ВО КАНОНОТ ЗА

АПОСТОЛ АНДРЕЈ ПРВОЗВАНИ,

НАПИШАН ОД СВЕТИ НАУМ ОХРИДСКИ

(РЕЗИМЕ)

 

Канонот е со длабоко богословска содржина, која го претставува авторот како силен теолог, со одлично познавање на Библијата, догматиката и химно­графијата. Химнографот  - пишувач на канони, треба да биде добро подготвен и поетски да биде инспириран од библиските содржини, бидејќи правилото прецизно вели дека песните од канонот се позврзани со текстови од Светото писмо. Оттаму, ќе речеме дека само особено даровитите црковни поети и добрите познавачи на библиските содржини, можеле да пишуваат канони.

Нагласуваме дека свети Наум Охридски Кано­нот го посветил на библиско име - библиска личност. Изразот апостол е новозаветен библиски збор, а Андреја го спомнува триесет­пати. Поетот, како добар познавач на грчкиот и на старо­маке­донскиот словенски јазик, го посведочил своето лингвистичко богатство со тоа што, го разоткрил значењето на името Андреј, правејќи ономастички приод и етимо­лошка анализа на зборот. Тој поетски вели: “Истоимениот со мажественост, бидејќи името Андреј доаѓа од грчката основа на зборот   janhvr,  jandrov~, што значи маж.

Свети Наум во Канонот ги употребил библиските имиња: Христос, Светиот Дух, Јован (Крстител), Петар, Андреја, Адам, Ева, Давид, Девица.

Во првата песна, темата за Светлината е поетско изразување, искажано со библиски речник, како и терминот Создател.

За завршница на стихирите од третата песна го земал библискиот стих: Никој не е така свет како Господ;... нашиот Бог.

Во четвртата песна тој ги спомнува пророците, како автори на одредени библиски содржини и вели: Твоето свето пришествие... пророците го предрекоа, додавајќи и во богородичниот: За Тебе извика пророкот и беше речено: - Зашто, ете, Синот твој, како со стрела, преку апостолот, го прострела  зловерието, а за оваа тема говореле пророците: Мојсеј, Давид и Авакум. Придржувајќи се до правилото за библиската инспирација, во истата песна, доследно го ползува изразот река, библиски забележан кај пророкот Авакум, а во стихирите од петтата песна, термините: сите земји, целата земја, во целата земја, сите краеви, сите земни краеви, земјата се поетски форми кои ги употребил од библиските содржини. Зборовите: Пријде од Исток како молња се исти со евангелските зборови: Како молња што излегува од Исток. А буквално библиски се зборовите: Цар на мирот, како што ги запишал пророкот Исаија.

Јасна библиска содржина се зборовите, во шестата песна: Покајте се, зашто се приближи времето за спасение на сите, а за Мајката Божја, поетски, вели: Девице безмажна, правејќи спој меѓу текстовите од евангелијата според Матеј и Лука: „И, ете, Девица ќе зачне во утробата своја и ќе роди Син... А Марија му рече на ангелот: ,Како ќе биде тоа, кога јас не знам за маж?‘“

На крајот од икосот ползува најконкретен, буквално, библиски текст и посочува од каде е, велејќи: ...во делот од  псалмот: 'Пеј Му на Господа, цела земјо!'

Стихирите од седмата песна ги завршува со библискиот рефрен на трите момчиња во печката: Благословен е Бог на татковците наши, а рефренот на крајот од сите стихири и на богородичниот тропар од осмата песна е библиски текст од псалмите: На Господа пејте Му дела и превознесувајте Го во сите векови.

Во деветтата песна, библиски инспириран, го воспева крстот и говори за небесните живеалишта, како што рекол апостолот Павле: „А нашето живеалиште е на небесата“; „вечно живеалиште на небесата“.

 

 

 

 

 

 

 

Prof. Dr. Ratomir Grozdanoski, Archdeacon

          

THE BIBLICAL CONTENT IN THE CANON

FOR APOSTLE ANDREW THE FIRST-CALLED,

WRITTEN BY ST. NAUM OF OHRID

(SUMMARY)

 

The Canon possesses a rich theological content, representing the author as a strong theologian, with an excellent knowledge of the Bible, dogmatics and hymnography. The hymnograph writing a canon (kanwvn) should be well prepared and poetically inspired by the Biblical content, because the rules are strict - the songs of the Canon should be connected with verses from the Holy Scripture. Therefore, we will say that only especially gifted Church poets and good connoisseurs of the Biblical content could write canons.

We should emphasize that the name and the person to whom the Canon is dedicated is a Biblical name - a Biblical person. The Apostle Andrew is mentioned thirty times. St. Naum of Ohrid, possessing good knowledge of the Old-Greek and the Old-Macedonian Slavic language, has shown his linguistic expertise discovering the meaning of the name Andrew, with an onomastic approach and an etymological analysis of the word. In a poetic way, he says: The one who the God-speaking Church names "a man", because the name Andrew comes from the Greek root of the word  janhvr,  jandrov~,  which means a man.

The word apostle is a New Testament Biblical word. He has also used the Biblical names: Christ, Holy Spirit, Peter, Andrew, Adam, Eve, David, Virgin, while from the Biblical toponomy we find: Egypt.

The theme about the Light is a poetic expression, told with Biblical words, as well as the term Creator.

In the finish of the stichira from the third song, he has taken the Biblical verse: No one is as Holy as our Lord... our God.

Observing the rule of Biblical inspiration, he consistently uses the word river, Biblically noted in the Book of the prophet Habakkuk, while the terms: all countries, the whole earth, in the whole earth, all the lands, all the ends of the earth, the earth are poetic forms used from the Biblical text. He mentions the prophets as authors of certain Biblical contents, and says: Your holy arrival the prophets have prophesized. In the song to the Mother of God in song IV he says: About You the prophet cried, and it was said: - Because, behold, your Son, as an arrow, through the apostles, has pierced evil belief, and this theme is present in the books of the prophets: Moses, David and Habakkuk.

The word: He came from the East as lightning are the same as the Evangelical words: As a lightning coming from the East. And there are also the literal Biblical words: King of peace, as they are written in the book of prophet Isaiah.

A clear Biblical content are also the word: Repent, because the time for salvation of all is near.

He describes the Mother of God in a poetic way: O Virgin without a husband, merging the texts from the Gospels by Mathew and Luke: “Behold, the Virgin shall be with child, and bear a Son... Then Mary said to the angel: 'How can this be, since I do not know a man?'“

More specifically, and literally, the Biblical text is used and annotated at the end of the icos, with the words: ...with the following Psalm:: 'Sing to the Lord, earth!'

The stichira from the seventh song are finished with the Biblical refrain of the Holy Children in the furnace: Blessed is the God of our fathers, and the refrain at the end of all the stichira and the troparion of Bogorodica from the eighth song is a Biblical text from the Psalms: Sing to the Lord's deeds, and praise Him in all ages.

 

 

Теологија

Галерија                    music

Видео                        music

Богослужба              music

Резултати од испити music

Летен црковен камп

Оваа адреса на е-пошта е зашититена од спем-ботови, потребно е да го вклучите Javascript-от за да ја погледнете

Анкета

Како ви се допаѓа новата веб страна?
 

www.rrgrozdanoski.mk